वाइडबडी विमान खरिद प्रकरण

नेपाल वायुसेवा निगमले वाइडबडी विमान खरिद गर्दा बढी मूल्य देखाएर (Over-invoicing) ठूलो रकम घोटाला गरेको।

• कुल सम्झौतामूल्य

  • करिब US$ 209.6–216.38 मिलियन बीच (लगभग २००+ मिलियन डलर) – दुई वटा Airbus A330–200 विमान खरिदको कुल मूल्य।

• संसदीय समितिको अनुमानित घाटा

  • PAC उपसमितिको प्रतिवेदन अनुसार, विमान खरिद गर्दा करिब रू. ४.३५ अर्ब बराबरको आर्थिक क्षति/अनियमितता। 

• अख्तियार (CIAA) को निष्कर्ष

  • करिब रू. १.४७ अर्ब (झन्डै US$ १३.३८ मिलियन) बराबरको रकम अनियमित भुक्तानी/घाटाको रूपमा उल्लेख। 

• US FCPA (AAR Corp) सेटलमेन्ट

  • AAR Corp ले US$ ५५ मिलियन भन्दा बढी रकम जरिवाना/सेटलमेन्टका रूपमा तिर्ने सहमति (Nepal Airlines wide-body डिलमा घुस दिएको अभियोगमा)।

• ऋण संरचना

  • नेपाल एयरलाइन्सले विमान खरिदका लागि कर्मचारी सञ्चय कोष (EPF) र नागरिक लगानी कोष (CIT) बाट ठूलो परिमाणको ऋण लिएर वित्तीय व्यवस्था गरेको; पछि व्यापारिक आय पर्याप्त नहुँदा यो ऋण–भुक्तानी बोझिलो भएको टिप्पणी।

विमान खरिद गर्दा आवश्यक सार्वजनिक खरिद ऐन र नियमहरू मिचेर अनियमित तरिकाले खरिद प्रक्रिया अघि बढाएको।

समयरेखा (Timeline – मुख्य मितिहरू)

• २००९ नोभेम्बर ५ – नेपाल एयरलाइन्सका कार्यकारी अध्यक्ष सुगत रत्न कन्साकारले Airbus सँग एउटा वाइडबडी र एउटा न्यारोबडी खरिदको प्रारम्भिक सम्झौता (MoU) मा हस्ताक्षर। 

• २०१५–२०१६ – दुई वाइडबडी A330–200 खरिद गर्ने योजना औपचारिक रूपमा अगाडि बढाइयो, मन्त्रालय र निगम बोर्डले प्रक्रिया अघि सारे। 

• २०१६ सेप्टेम्बर २४ – नेपाल एयरलाइन्सको बोर्डले दुईवटा A330–200 वाइडबडी जहाज खरिद गर्ने निर्णय अनुमोदन। 

• २०१७ जून आसपास – US-based AAR Corp सँग करिब २०९–२१६ मिलियन डलर बराबरको विमान खरिद सम्झौता, अग्रिम किस्ता भुक्तानी। 

• पहिलो विमान आगमन – A330 (Annapurna) जून २०१८ मा त्रिभुवन विमानस्थल आइपुग्यो।

• दोस्रो विमान आगमन – A330 (Makalu) जुलाई २०१८ मा आइपुग्यो। 

• २०१९ जनवरी ३ – संसदको Public Accounts Committee (PAC) अन्तर्गतको उपसमितिले प्रतिवेदन बुझाएर करिब ४.३५ अर्ब रुपैयाँ घाटा भएको निष्कर्ष निकाल्यो। 

• २०२४ अप्रिल ५ – अख्तियार (CIAA) ले पाँच वर्षको अनुसन्धानपछि करिब १.४७ अर्ब रुपैयाँ (लगभग १३.३८ मिलियन डलर) अनियमितता भएको निष्कर्षसहित मुद्दा दायर गरेको सूचना सार्वजनिक। 

• २०२४ डिसेम्बर १९ आसपास – US DOJ/SEC ले AAR Corp लाई FCPA (घुसकाण्ड) मा दोषी ठहर गर्दै ५५ मिलियन डलर बराबरको सेटलमेन्ट भएको घोषणा। 

• २०२४ डिसेम्बर ६ – नेपाल विशेष अदालतले केही उच्च पदस्थ पूर्व सचिव र NAC का पूर्व MD सुगत रत्न कन्साकारसहितलाई भ्रष्टाचार प्रकरणमा दोषी ठहर गरेको खबर।

नोट: कसैलाई दोषी ठहर/निर्दोष ठहर गर्ने अधिकार अदालतको हो, यहाँ सार्वजनिक प्रतिवेदन र समाचारमा उल्लेख भएका नाम मात्र संक्षेपमा राखेका

• सुगत रत्न कन्साकार – तत्कालीन नेपाल एयरलाइन्स निगम (NAC) का महाप्रबन्धक/कार्यकारी प्रमुख, खरिद प्रक्रिया सञ्चालन र मुख्य योजनाकारको भूमिकामा; PAC र CIAA दुवैले प्रमुख अभियुक्तको रूपमा उल्लेख। पर्यटन मन्त्रालयका तत्कालीन सचिवहरु –

  • शंकर प्रसाद अधिकारी

  • कृष्ण प्रसाद देवकोटा

  • प्रेम कुमार राय (प्रारम्भिक प्रतिवेदनमा नाम, पछि PAC ले केही हदसम्म क्लिन–चिट दिएको उल्लेख) 

• तत्कालीन पर्यटन मन्त्रीहरू –

  • रबिन्द्र अधिकारी (पछि हेलिकोप्टर दुर्घटनामा मृत्यु)

  • जीवन बहादुर शाही

  • जितेन्द्र देव
    यी सब नाम PAC उपसमितिको प्रतिवेदनमा राजनीतिक जिम्मेवारीका आधारमा उल्लेख।

• अन्य NAC अधिकारीहरू – उपमहाप्रबन्धक, निर्देशक, पाइलट/क्याप्टेन र प्राविधिक अधिकारीहरू विरुद्ध पनि कारबाही वा निलम्बन/मुद्दा दायर भएको विवरण छ। 

• विदेशी कम्पनी/बिचौलिया पक्ष –

  • AAR Corp (US-based aviation services)

  • German Aviation Capital (जर्मन कम्पनी)

  • Hi Fly airlines / Hi Fly X Ireland (पोर्चुगल/आयरल्यान्ड आधारित)
    यी कम्पनीहरूले बनाएको consortium र special purpose vehicle मार्फत Airbus A330 पुर्‍याइएको र त्यही प्रक्रियामा घुस/अनियमित भुक्तानी भएको US FCPA केसमा खुलासा।